Dak- en thuisloosheid in Nederland is veel diverser en minder zichtbaar dan vaak wordt gedacht. Achter de bekende en stereotype beelden schuilt een grote groep mensen die geen stabiele woonplek heeft, maar buiten de statistieken blijft. Om effectief beleid te maken dat dakloosheid voorkomt en vermindert, is het essentieel om deze verborgen werkelijkheid beter in beeld te krijgen. De ETHOS-telling biedt daarvoor een nieuwe, bredere kijk op dak- en thuisloosheid in Nederland. In dit artikel lees je wat ETHOS inhoudt en waarom deze methode voor gemeenten een waardevolle stap kan zijn.
Wat is de ETHOS-telling?
In onze kennissessie wonen en zorg dichtbij benoemde Gerben van Duin de ETHOS-telling. ETHOS staat voor ‘European Typology of Homelessness and Housing Exclusion’. De Nederlandse ETHOS-telling is ontstaan vanuit de ambitie van Kansfonds en Hogeschool Utrecht om in heel Nederland heldere en betrouwbare cijfers van dak- en thuisloosheid te verkrijgen. De telling is een manier om dak- en thuisloosheid breder en nauwkeuriger in kaart te brengen dan traditionele tellingen. ETHOS beschrijft alle vormen van woonuitsluiting, van op straat slapen tot verborgen dakloosheid, zodat duidelijk wordt hoeveel mensen daadwerkelijk geen stabiele en passende woonplek hebben.
De ETHOS-telling werkt in Nederland in de vereenvoudigde vorm ‘ETHOS light’: in plaats van de dertien internationale categorieën gebruiken we er zeven. Deze vorm levert meer bruikbare informatie voor gemeenten op dan andere manieren van het monitoren van dakloosheid in Nederland. De zeven categorieën waarin geteld wordt zijn mensen die:
- leven in openbare ruimte,
- leven in een noodopvang,
- leven in een tijdelijke opvang voor thuislozen,
- een instelling verlaten,
- leven in niet-conventionele woonruimten (zoals auto, caravan, kraakpand, etc.),
- tijdelijk verblijven bij familie/vrienden,
- dreigen hun huis te verliezen.
Door te monitoren binnen deze categorieën blijft de telling praktisch uitvoerbaar en worden verschillende vormen van woonuitsluiting alsnog goed zichtbaar. 645 organisaties in negen deelnemende regio’s hebben op 8 en 10 april 2025 dak- en thuisloze mensen in kaart gebracht. Bekijk de meest recente ETHOS-resultaten hier.
De impact van de ETHOS-telling
Cijfers vertellen nooit het hele verhaal. “Het aantal mensen dat we tijdens een telling zien, is een momentopname,” zegt adviseur Aniek Ennen. “In de praktijk wisselen situaties soms per dag. Mensen slapen de ene week bij vrienden of familie op de bank en staan een week later weer op straat. Dat zie je niet altijd terug in één telling.” Aniek werkt aan het regionale actieplan dak- en thuisloosheid in Gelderland-Zuid en vertaalt de uitkomsten van de telling naar beleidskeuzes. Juist daar ziet zij hoe belangrijk het is om ook de minder zichtbare groepen mee te nemen. Tegelijkertijd benadrukt zij dat de ETHOS-telling een duidelijke stap vooruit is. “Wat deze telling belangrijk maakt, is dat we breder kijken dan alleen de klassieke definitie van dakloosheid. Ook mensen in tijdelijke of onzekere woonsituaties tellen mee.”
Dat beeld wordt gedeeld door adviseur Winnie Kleijntjens, die betrokken is bij de voorbereiding van de ETHOS-telling in de Lekstroomgemeenten. “De kracht van ETHOS is dat je probeert de werkelijkheid zo dicht mogelijk te benaderen,” legt zij uit. “We hebben actief organisaties benaderd die zicht hebben op verborgen dakloosheid, zoals welzijnsorganisaties, woningcorporaties en zorgaanbieders. Daardoor krijg je een realistischer beeld van wat er speelt.” Volgens Winnie vraagt dat om een zorgvuldige aanpak. “Het is intensief werk. Je moet data goed afstemmen en partners meenemen in het proces.’ Door bewust in te zetten op verborgen dakloosheid en zoveel mogelijk organisaties te betrekken die hier zicht op hebben, ontstaat een breder en realistischer beeld, ook al blijft het een intensief en zorgvuldig proces.
Koppeling met beleid
Steeds meer regio’s koppelen de ETHOS-telling aan nieuw beleid. Sommige gemeenten gebruiken het om een plan te maken hoe dak- en thuisloosheid lokaal en regionaal aangepakt moet worden. Andere gemeenten gebruiken ETHOS vooral als toetsmoment: klopt het huidige beleid nog met wat er straks zichtbaar wordt. De telling laat overal hetzelfde beeld zien: de groep is groter, diverser en veel minder zichtbaar dan we altijd hebben aangenomen. Door de focus op zeven categorieën ontstaat een concreter beeld dan eerdere schattingen en biedt ETHOS handvatten om beleid aan te scherpen en gerichter in actie te komen. Tegelijk brengt het nieuwe dilemma’s met zich mee, zoals de vraag ‘wie krijgt voorrang op een woning als verschillende groepen dezelfde nood hebben?’. Gemeenten worstelen nog met die keuzes, maar dankzij de ETHOS-telling hebben ze in ieder geval meer inzicht en een beter vertrekpunt dan voorheen.
Wil je meer weten over de ETHOS-telling en hoe deze bijdraagt aan beter lokaal beleid? Bekijk de kennissessie wonen en zorg dichtbij en laat je inspireren door praktijkvoorbeelden en inzichten van experts.
Bekijk de kennissessie
