Volgens Evert Versluis, trainer en adviseur bij Agathos, is de kern van goed leiderschap niet fundamenteel veranderd. “Getting things done,” vat hij het zelf samen. Wat wél is veranderd, is de context waarin leidinggevenden opereren. “Bij beleid zie ik wel dat de complexiteit echt is toegenomen”, vertelt hij. “Waar je vroeger misschien met twee of drie mensen dingen kon realiseren binnen een gemeente, heb je nu voor grote projecten tientallen partijen en soms tientallen vergunningen nodig. We hebben het wel heel ingewikkeld gemaakt.”
Die toenemende complexiteit vraagt om een andere rol van leidinggevenden. Niet langer degene die overal een antwoord op heeft, maar iemand die mensen verbindt, overzicht houdt en samen met anderen richting bepaalt.
Complexiteit én AI veranderen het speelveld
Naast de groeiende maatschappelijke complexiteit ziet Evert nog een ontwikkeling die leiderschap de komende jaren sterk gaat beïnvloeden: kunstmatige intelligentie.
Hij merkt in de praktijk dat organisaties daar heel verschillend mee omgaan. “Ik zie een aantal leidinggevenden heel druk bezig met AI. Ze halen daar enorm veel voordeel uit, omdat het hen veel tijdwinst oplevert. Maar ik zie ook leidinggevenden die dat compleet aan zich voorbij laten gaan. Dat begint echt een soort tweedeling te worden.”
“Ik vind de toepassing van AI
en de nieuwsgierigheid naar die
technologische ontwikkelingen
belangrijk worden.”
Volgens hem is die terughoudendheid misschien begrijpelijk, maar niet verstandig. “Ik vind de toepassing van AI en de nieuwsgierigheid naar die technologische ontwikkelingen belangrijk worden. Maar ik zie het nog niet overal gebeuren, ook omdat er een soort taboe over hangt.”
AI verandert volgens hem niet alleen de manier waarop we werken, maar vraagt ook iets van leiders zelf. Niet dat zij overal expert in moeten zijn, maar wel dat zij nieuwsgierig blijven naar wat nieuwe technologie kan betekenen voor hun organisatie en medewerkers.
Die nieuwsgierigheid noemt Evert zelfs één van de belangrijkste leiderschapsvaardigheden voor de toekomst. “Nieuwsgierigheid is het meest essentiële. Als je als medewerker of leidinggevende niet meer nieuwsgierig bent, dan vind ik dat je moet oppassen.” Uitdagingen vragen namelijk per definitie om nieuwsgierigheid.
Goed leiderschap begint bij de bedoeling
Toch begint toekomstbestendig leiderschap volgens Evert niet bij AI of andere nieuwe technologie. In vrijwel ieder leiderschapstraject dat hij begeleidt, start hij met een veel fundamentelere vraag: waar doe jij het voor?
Kernwaarden zijn daarbij vaak een logisch vertrekpunt. Vrijwel iedere organisatie heeft ze, maar volgens Evert verdwijnen ze na verloop van tijd naar de achtergrond. “Elke organisatie heeft kernwaarden. Dat komt uit de jaren negentig en dat doen we nog steeds. Kernwaarden geven richting.”
Evert benadrukt het belang om de kernwaarden levend te houden, te bespreken, ter discussie te stellen, op te nemen in je beleid en te toetsen aan eindgebruikers. “Niet vastleggen in een document en denken dat het daarmee klaar is.”
Juist daarom bespreekt hij ze tijdens trainingen regelmatig opnieuw. Niet om ze af te vinken, maar om te onderzoeken of ze nog aansluiten bij de werkelijkheid van vandaag. “Anders worden kernwaarden een soort onderdeel van het interieur. Het dressoir staat al veertig jaar bij oma in de hoek, maar ze stopt er niks meer in en doet er niks meer mee. Daar zijn kernwaarden niet voor.”
Volgens hem verandert de samenleving voortdurend. Dan is het logisch dat organisaties zichzelf ook regelmatig de vraag stellen of hun kernwaarden nog passen. “Zes jaar kernwaarden onveranderd? Dat begrijp ik echt niet.”
Vanuit die kernwaarden volgt vanzelf de volgende vraag: wat is eigenlijk de bedoeling van de organisatie? Volgens Evert blijkt die vraag verrassend lastig te beantwoorden. Terwijl juist daar de basis ligt voor goed leiderschap.
“Je moet eigenlijk in een interview binnen twee, drie minuten kunnen vertellen wie je eindgebruikers zijn. Voor wie doe je dit nu eigenlijk?” Wanneer leidinggevenden die bedoeling scherp houden, wordt het ook gemakkelijker om keuzes te maken, prioriteiten te stellen en medewerkers richting te geven.
Veranderen doe je niet vóór medewerkers, maar mét medewerkers
Een van de vragen die Evert regelmatig krijgt, is hoe leidinggevenden medewerkers kunnen meenemen in verandering. Hij vindt die vraag eigenlijk al niet helemaal juist. “Meenemen van medewerkers veronderstelt dat je als leidinggevende precies weet waar je naartoe wilt. Daar is de werkelijkheid te complex voor. Het gaat om het gezamenlijk richting bepalen. Maatschappelijke vraagstukken zijn zoveel complexer geworden, dus gezamenlijkheid is een ‘must’.”
“Het gaat om gezamenlijk
richting bepalen.”
Volgens Evert ontstaat weerstand bij medewerkers bovendien vaak al veel eerder in het proces. “Als een leidinggevende zegt: ‘Ik krijg mijn medewerkers niet mee’, dan denk ik: ergens hebben we met elkaar de boot gemist. Medewerkers hebben dan onvoldoende hun visie, hun mening of hun idee kunnen geven.”
Verbinden én durven beslissen
Hoewel samenwerken en verbinden steeds belangrijker worden, waarschuwt Evert ervoor om besluitvorming niet uit het oog te verliezen. “Ik geloof heel erg in dialogen en samen met elkaar dingen verkennen, maar op een gegeven moment moet er wat gebeuren. Je kunt niet eindeloos blijven praten. Om verder te komen is het een leidinggevende die de knoop moet doorhakken.”
Juist die combinatie van vragen stellen, luisteren én besluiten nemen maakt volgens hem een goede leidinggevende. Daarnaast vindt hij het belangrijk dat leidinggevenden vertrouwen durven geven aan hun medewerkers. Organisaties waarin medewerkers veel eigenaarschap krijgen, hebben vaak minder sturing nodig.
“Ik schrik altijd van leidinggevenden die het heel druk hebben. Leidinggevenden die elk beleidsstuk willen nalezen. Dan denk ik: je moet ook vertrouwen in je medewerkers kunnen hebben.”
Investeren in leiderschap is investeren in de toekomst
Waarom zouden organisaties juist nu blijven investeren in leiderschapsontwikkeling? Volgens Evert is het antwoord eenvoudig. “Het heeft met het voortbestaan van je organisatie te maken.”
Daarom begint bij Agathos ieder traject met het begrijpen van de organisatie zelf. “We doen geen standaard leiderschapstraining. We hebben het altijd met de opdrachtgever over: wat is je corebusiness? Wat is de bedoeling van je organisatie? Waar loop je tegenaan? Wie zijn je eindgebruikers? Wat gaat goed? Want wat goed gaat, is vaak ook een signaal waar de kracht zit.”
Ook gelooft hij niet dat gedragsverandering ontstaat tijdens één inspirerende trainingsdag. “Ik geloof veel meer in een dagdeel oefenen, daarna in de praktijk aan de slag gaan en vervolgens terugkomen. Dan kun je bespreken: wat is je gelukt? Waar loop je nog tegenaan?”
Voor Evert is een training pas echt geslaagd als deelnemers het geleerde daadwerkelijk toepassen. “Iemand die zegt: ‘Ik heb heel veel geleerd’, vind ik nog geen garantie dat er in de praktijk iets verandert. Iemand die me een maand later belt en zegt: ‘Ik heb het uitgeprobeerd en het werkt’, daar word ik vrolijk van. Want dáár gebeurt het echte leren en ontwikkelen.”
Het is nooit af
Als Evert organisaties één boodschap mag meegeven over toekomstbestendig leiderschap, hoeft hij niet lang na te denken. “Het is nooit af.” Volgens hem vraagt goed leiderschap om continu naar buiten blijven kijken. Scherp blijven op de bedoeling en de eindgebruikers van jouw organisatie. “Het is echt voortdurend energie steken in: wat doet de markt of sector? Wat doet de omgeving? Wat doen mijn partners? Wat gebeurt er binnen die organisatie? Die antenne naar buiten, dat is het meest essentiële.”
“Die antenne naar buiten,
dat is het meest essentiële.”
Die nieuwsgierigheid mag gedragen worden door de hele organisatie. “Ik geloof heel erg in strategie en visie dwars door de organisatie heen, waar je zoveel mogelijk mensen betrekt. Omdat de toekomst van de organisatie iedereen aan gaat.”
Misschien is dat wel de belangrijkste les. Toekomstbestendig leiderschap draait niet om alle antwoorden hebben. Het begint met nieuwsgierig blijven, blijven luisteren en steeds opnieuw de vraag durven stellen: doen we nog steeds waarvoor we ‘besteld’ zijn?
Agathos is het leiderschapslabel van Wyzer Academie. Voor meer informatie verwijzen wij graag naar www.agathos.nl en www.wyzeracademie.nl. Graag meer weten? Neem dan contact op met het secretariaat via secretariaat@agathos.nl.
